حانيه سجودي – كارشناس بهينه سازي مصرف سوخت در صنعت آجر

در سالهاي اخير به دليل پيچيدگي و تحولات روز افزون جامعه جهاني، عامل انرژي نقش اساسي در اقتصاد و سياست هر ملت ايفا مي كند و پيگيري دقيق دورنماي بخش انرژي و اتخاذ استراتژي مناسب از اركان اصلي حفظ ثبات و قدرت سياسي اقتصادي هر كشور است.
امروزه، شرايط اقتصادي و بازرگاني ضرورت وجود يك طرح بهينه سازي در مصرف منابع مختلف انرژي را هشدار مي دهد. در اين ميان با توجه به اينكه صنعت آجر يكي از صنايع بزرگ و به شدت انرژی بر كشور است و در واقع يكي از معيار هاي صنعتي شدن هر كشور وابسته به پيشرفت و توسعه  صنعت ساختمان و آجر آن است، توجه خاص به اين صنعت و بهبود و توسعه آن از اهميت ويژه اي برخوردار است . با توجه به مصرف روز افزون انرژي در اين صنعت و هچنين نبود استانداردهاي مصرف انرژي و قوانين و مقرارت مدون جامع در اين زمينه، اجراي پروژه های مختلف تدوين معيار مصرف انرژی و همچنين بهينه سازی مصرف انرژی در اين صنعت را امری ضروری می نمايد.
آجر و بلوك‌هاي سفالي به شكلهاي گوناگون در ساخت و ساز استفاده شده و از اجزا اصلي مصالح ساختماني محسوب مي شود، لذا با توجه به نياز روز افزون انسان به توسعه بناها و ساخت و سازهايي با كيفيت بهتر، شكل و مشخصات فني اين مصالح دستخوش تغييرات بهينه‌اي شده است. بطور مثال اين تغييرات شامل افزايش مقاومت فيزيكي و حرارتي مصالح، افزايش مقاومت در برابر رطوبت و خوردگي، سبك سازي و افزايش كيفي ظاهري آجرها بوده است. بديهي است دستيابي به محصولات كيفي، نيازمند بهينه‌سازي و ارتقاء تكنولوژي در تمامي بخشهاي فرآيند توليد ‍است. يكي از زمينه‌هاي مهم و اساسي موجود در ارتباط با بهينه‌سازي فرآيندهاي توليد آجر، ارتقا و بهبود وضعيت مصرف انرژي بوده كه قطعاً نيازمند بهينه‌سازي و بهبود فرآيندهاي توليد و بكارگيري تكنولوژيهاي مدرن در زمينه توليد با كيفيت مطلوب‍تر و راندمان بالاتر است. با بهينه‌سازي فرآيندها مي‌توان ضايعات توليد، مصرف انرژي و اثرات مخرب آلاينده‍هاي زيست محيطي را به حداقل رساند. در نتيجه ضمن كاهش هزينه‌هاي توليد و افزايش كيفيت محصولات توليدي، وضعيت مطلوبي را در بازار رقابت و فروش محصولات ايجاد ‌نمود.

 وضعيت مصرف انرژي در صنعت آجر كشور
كل بخش صنعت از نظر مقداري حدود 21 درصد و از نظر ارزشي حدود 15 درصد از کل مصرف نهايي انرژي کشور را به خود اختصاص داده است. کل مصرف انرژي بخش صنعت در سال حدودا معادل 7/219 ميليون بشکه معادل نفت خام بوده که ارزش آن نيز بيش از 7/3 ميليارد دلار مي باشد.
صنايع كاني غير فلزي با مصرفي در حدود 36%  از مصرف كل فرآورده هاي نفتي و گاز مصرفي صنايع كشور ، و از ميان آنها صنعت آجر، کاشي، سراميک و چيني با اختصاص حدود 15% اين مقدار مصرف به خود، از اهميت خاص در ميان ساير صنايع برخوردار است. همچنين در صنعت آجر حدود 7000 كارخانه فعال موجودند كه نزديك به 50 ميليون تن ميزان توليد ساليانه آنها و حدود 4 ميليارد ليتر معادل نفت كوره ميزان مصرف انرژي در آنها است.

مقايسه شاخص‌هاي مصرف انرژي در صنعت آجر در ايران و جهان
مصرف ويژه انرژي حرارتي در كارخانجات توليد آجر كشور بسته به قدمت تكنولوژي و ماشين‌آلات موجود بين Kcal/Kg 2000-1000 معادل  MJ/Kg 8-4 مي‌باشد كه در مقايسه با نرم هاي جهاني كه حدود Kcal/Kg 600-400 معادل  MJ/Kg5/2-7/1 است، مقادير بالايي را نشان مي‌دهد. همچنين شاخص حدودي مصرف انرژي الكتريكي در كارخانجات كشور بين KWh/ton 120-80 مي‌باشد، كه در مقايسه با نرمهاي جهاني كه حدود  KWh/ton55-35 است، بسيار بالا مي‌باشد.
ارقام فوق نشان مي‌دهد كه پتانسيل صرفه‌جوئي انرژي قابل توجهي در كارخانجات آجر ماشيني كشور موجود مي‌باشد. همچنين يک مقايسه کلی ميان مصرف انرژی در کارخانه آجر پزی نوعی با کوره های قديمی هوفمن ( همانند بخش عمده کارخانجات توليدی آجر در ايران ) و مصرف انرژی در کارخانه آجر پزی نوعی با کوره های تونلی جديد، ميتوان گفت از آنجا كه ميزان مصرف سوخت در كارخانجات آجرپزي با كوره‌هاي هوفمن قديمي حدود 120-100 ليتر به ازاي هر تن توليد آجر بوده و ميزان مصرف سوخت در كارخانجات آجرپزي با كوره‌هاي تونلي جديد حدود 55-45 ليتر به ازاي هر تن توليد آجر مي‌باشد، لذا در اکثر کارخانجات توليدی آجر کشور، پتانسيل تقريبی صرفه جويی انرژی بيش از 50 درصد وجود دارد که اين خود بيانگر وضعيت نادرست مصرف انرژی در اين صنعت و نياز به بهينه سازی و نوسازی در صنعت آجر می باشد.

همچنين با مقايسه شدت انرژی مصرفی حرارتی و الکتريکی در صنعت آجر برای بعضی از کشورهای اروپايی و با توجه به اينکه شدت انرژی مصرفی حرارتی در صنعت آجر ايران حدود 8-4 مگا ژول بر كيلوگرم توليدي آجر و شدت انرژي مصرفي الكتريكي 55-35   كيلو وات ساعت بر تن توليدي آجر می باشد، مي توان ديد که در ايران حداقل حدود 50% پتانسيل صرفه جويی مصرف سوخت در اين صنعت وجود دارد.

كشور                                     مصرف ويژه انرژي حرارتي                            مصرف ويژه انرژي الكتريكي
                                   (مگاژول بر كيلوگرم توليدي آجر)                (كيلو وات ساعت بر تن توليدي آجر)  
بلژيك                                             94/1                                                                         43
آلمان                                             73/1                                                                       8/48
دانمارك                                          16/2                                                                       1/49
اسپانيا                                           14/2                                                                         44
فرانسه                                          29/2                                                                      6/57
يونان                                               1/2                                                                           60
ايتاليا                                             11/2                                                                        6/52
ايرلند                                             15/2                                                                        7/46
هلند                                             45/2                                                                        2/34
پرتقال                                           55/2                                                                        8/43
انگليس                                         70/2                                                                        6/53
متوسط                                         18/2                                                                        4/49

پس با توجه به جميع آمار، مقايسه ها و موارد ذکر شده در زمينه وضعيت صنعت آجر ايران از لحاظ مصرف انرژي و مقايسه با ساير كشور هاي دنيا، که اين خود بيانگر مصرف بی رويه انرژی و سوخت در اين صنعت و اهميت بسيار زياد بهينه سازی در اين صنعت می باشد، لزوم توجه بيشتر و برنامه ريزی در راستای کاهش مصرف انرژی و سوخت در اين صنعت امری اجتناب ناپذير می نمايد.