بخش اول

 فاطمه شاه محمدي كارشناس ارشد انرژي

 ضرورت صرفه جويي در مصرف انرژي در دنيا با بروز بحران انرژي در نيمه دوم دهه1970 ميلادي مطرح شد و تاكنون در زمينه‌هاي مختلف پيشرفت قابل توجهي داشته است. در سال 1973،‌ كشورهاي توليد كننده نفت خام، قيمت محصولات نفتي خود را به شدت افزايش دادند و اين امر باعث شد كه بسياري از كشورهاي جهان مخصوصا مصرف‌كنندگان عمده نفت خام،‌ در جهت كاهش وابستگي به نفت و ساير منابع انرژي فسيلي گام بردارند. بحران انرژي كشورهاي صنعتي را مجبور كرد تا ضمن صرف هزينه هاي هنگفت و تحقيقات گسترده، مقررات و استانداردهاي ويژه‌اي را براي كاهش مصرف انرژي در بخشهاي مختلف تدوين و بكار گيرند. متاسفانه دركشور اسلامي ايران كه صرفه جويي در آن يك امر پسنديده است، ارزان بودن قيمت حامل‌هاي انرژي و در دسترس بودن انواع منابع انرژي سبب شد تا كشور ما با تاخير قابل توجهي به ضرورت بهينه سازي مصرف انرژي بيانديشد. با اين وجود آنچه مسلم است اتخاذ راهكارهاي مناسب براي جلوگيري از اتلاف و مصرف بي‌رويه انرژي در كشور ما نيز روز به روز بيشتر احساس مي‌شود، چرا كه جلوگيري از به هدر رفتن سوخت‌هاي فسيلي، علاوه بر حفظ منابع براي نسلهاي آينده،كاهش آلودگي محيط زيست كه يكي از معضلات اصلي جوامع امروز است را نيز در پي خواهد داشت و با توجه به اقدامات جهاني در زمينه كاهش آلاينده ها اين خود عامل ديگري براي تلاش هر چه بيشتر در اين زمينه بشمار مي‌رود. بررسي‌هاي اوليه نشان مي‌دهد (شكل الف) در حالي‌كه در اكثر كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه، سهم مصرف انرژي در بخش‌هاي توليدي چند برابر بخش‌هاي ديگر است در كشور ما بخش‌هاي غير مولد ( خانگي و تجاري) بيشترين ميزان مصرف انرژي را بخود اختصاص داده‌اند (شكل ب) شايان ذكر است در اكثر كشورهاي جهان ميزان متوسط مصرف انرژي در ساختمان به ازاي هر متر مربع در حدود 170 كيلو وات ساعت است، اما در كشور ما بطور متوسط ميزان مصرف انرژي در ساختمانها به ازاي هر متر مربع در حدود 400 كيلو وات ساعت مي‌باشد كه اين ميزان در حدود 2.5 برابر متوسط مصرف جهاني است. بعنوان مثال ميزان متوسط مصرف انرژي در كشور يونان 87، در دانمارك 150، در سوئيس 170 و در آلمان 180 كيلو وات ساعت به ازاي هر متر مربع گزارش شده است. اين موضوع از طريق توجه به ميزان متوسط سرانه مصرف انرژي در بخش خانگي در كشورهاي مختلف نيز قابل درك مي‌باشد. به عنوان مثال در حاليكه ميزان سرانه مصرف انرژي در بخش خانگي در كشور ژاپن 0.4، در استراليا 0.48 تن معادل نفت خام گزارش شده است در سال 1377 اين ميزان براي كشور ما در حدود 0.96 تن معادل نفت خام بوده است. همانطور كه در جدول زير نيز مشاهده مي‌شود، در كشور ما بخش خانگي و تجاري با اختصاص حدود 39% از كل انرژي مصرفي كشور به بزرگترين مصرف كننده انرژي تبديل شده ‌است. با احتساب قيمت جهاني نفت، از مجموع 37 ميليارد دلار انرژي مصرفي در كشور، هزينه تامين انرژي در بخش خانگي و تجاري در حدود 10 ميليارد دلار بوده است. بنابراين با توجه به سهم بالاي مصرف انرژي در اين بخش، توجه به بهينه سازي مصرف سوخت در بخش خانگي از ضروريات توسعه پايدار بشمار مي‌رود. ارزش ( ميليون دلار) مقدار ( ميليون بشكه معادل نفت خام ) 045/9898 208/365 خانگي و تجاري 436/9964 596/323 صنعت 022/17353 122/251 حمل و نقل 504/37215 94/939 جمع كل از آنجايي كه تقريبا كل مصرف انرژي در بخش خانگي و تجاري و نيز قسمتي از مصرف انرژي در بخش‌هاي ديگر، در فضاي فيزيكي ساختمان صورت مي‌گيرد، بهينه‌سازي مصرف سوخت در ساختمان‌ها از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. بطور كلي شرايط اقليمي، سطح زيربنا، شرايط اقتصادي خانوار، شرايط فرهنگي، مصالح ساختماني به كار رفته، عايق‎كاري ساختمان، درزبندي ساختمان، عملکرد وسايل مورد استفاده براي گرمايش و سرمايش و بازدهي آنها، نوع سوخت مصرفي، ظرفيت و نوع كنترل سيستم هاي تهويه مطبوع از جمله عوامل موثر بر ميزان مصرف انرژي در ساختمان‎ها بشمار مي رود.